سویا soybean

سویا soybean

سویاکه به انگلیسی آن را soybeanمی نامندگیاهی است ازخانواده لگومینوزکه نام علمی آن Glyncne maxوGlycine ussuriensis که یک گیاه یکساله خزنده ومتعلق به شمال چین، کره، تایوان وژاپن می باشد بوجودآمده است . جنس Glycineدارای زیرجنس های زیادی است که شامل گیاهان خزنده چندساله است ودراسترالیا،شرق آفریقا وجنوب غربی آسیا یافت می شود وکوشش هایی که برای دو رگ گیری آنهاباG.maxبعمل آمده بی نتیجه مانده است.

سویارا دراولین مرحله برای تولیددانه وتهیه روغن کشت می نمایند.ازگیاه سویامی توان برای مرتع ، علوفه خشک، سیلو، کودسبزویاعلوفه تازه استفاده کرد.دانه های سویا که ارزش غذایی زیادی دارند، درصنایع غذایی مورداستفاده قرارمی گیرندوکنجاله سویادرتغذیه دامهامصرف می شود.

سویامحتوی پروتئین بین 21تا50درصدمی باشد.به طورکلی جدا ازروغن وپروتئین که منبع عظیمی ازمجموعه فرآورده های غذایی – صنعتی است بیش از163فرآورده اصلی راباتنوع بسیارمی توان ازدانه سویااستخراج نمود.

سویا که برای بذریادانه کشت می شود یکی ازلگومینوزهای یکساله ومعمولاً انبوه است که بصورت بوته ای استوارونسبتاپربرگ رشدمی کند . Glycine Maxگیاهی است روزکوتاه. اگرچه گوناگونی موفولوژیک وجودداردولی معمولا طول بوته سویا به 90 تا120 سانتی مترمی رسد.طول دوره رشدومقدار رشد رویشی آن به رقم ، طول روز بستگی دارد.

مقاومت به ورس درسویا یکی ازصفات مطلوب است. زیرا ورس ازبدست آمدن حداکثرمحصول جلوگیری کرده ودرموقع برداشت نیز میزان خسارت را افزایش می دهد.

رشدونمو قسمت های هوایی گیاه ، باخروج محورلپه ها ازخاک شروع می شودوبا تکامل دانه پایان می یابد.نهال درشرایط محیطی مناسب حدود4تا7روز بعدازکاشت بذرازخاک خارج می شود.بوته کامل سویا دارای 19تا24بند می باشد که 4تا5هفته بعدازکاشت کاملا مشخص می گردند. پایین ترین بندمحل اتصال لپه ها بوده ودومین بندبرگهای متقابل تک برگچه های وسایربندها برگهای سه برگچه ای متناوب رادربردارند.

گلهای سویا کوچک ، بطول 6تا7میلیمتروبه رنگ سفیدیابنفش کم رنگ می باشند. گلها روی گل آذین های کوچک که دربغل برگها می رویندبوجودمی آیند.هرگل آذین خوشه ای دارای 3تا35گل می باشدکه بستگی به رقم موردکشت وعوامل محیطی مانندرطوبت وحرارت درموقع گل دادن دارد.

محرکین اصلی تشکیل گل شامل طول روزویاشب ، حرارت وخاصیت ژنتیکی گیاه می باشد. رشدساقه سویا وخواص گلدهی دردوفرم رشدمحدودورشدنامحدودبیان می شود.

به خاطرنیازهای ویژه ای که سویابه آب وهوا، مدت تابش متوالی نوروزمین داردکشت وکارآن بایددرمناطق خاصی انجام شودتاباموفقیت همراه باشدولی اصلاح نباتات واریته های سازگاررابرای اکثرمناطق تهیه نموده که تاحدزیادیمحدودیت کتهش یافته است.سویاقادراست درطیف وسیعی ازخاکها به صورت رضایت بخشی رشدکندولی درخاکخای حاصلخیزباموادآلی نتیجه بهتری می دهد.

سویانسبت به اسیدیته ازیونجه وشبدرها تحمل بیشتری داردومخصوصا به خاکهای خوب زهکشی شده نیازندارد. باتوجه به گسترش زیادریشه سویاعمق خاک زراعی اهمیت زیادی داردوخاکهای عمیق راترجیح می دهد.بافت های سبک وشنی مناسب سویا نیستندوخاکهای شنی رسی که دارای هوموس وشن باشندبهترین زمین برای کشت سویا است با اسیدیته بین 6تا5/6.

اگرگیاه خوب درخاک مستقرشده باشدمی تواندمدت کوتاهی درمقابل خشکی مقاومت نمایدوبا یخبندان جزئی نیزآسیب نمی بیند.

سویاگیاهی روزکوتاه است که بیش ازهرمحصول زراعی دیگرنسبت به طول روزحساسیت نشان می دهدوعکس العمل ارقام مختلف دراین موردبسیارمتفاوت است که پژوهشگران توانسته اندارقام سازگاربامدت زمان تابش متوالی نورهرمنطقه رابدست آورده وارقام زودرس ودیررس نیزازاین نظر متفاوتند.سویادرگروه گیاهان گرمادوست قرارداردوازاین لحاظ تاحدودزیادی مشابه ذرت است ومی توان درهمان مناطقی که کشت ذرت به عمل می آیدآنراکاشت(وجود حداقل 2000درجه روز) ومیزان مطلوب دره حرارت برای ان 30تا32درجه سانتیگرادبراساس دمای متوسط روزانه است که البته دمای مناسب بادوره های زندگی گیاه تغییر می کند.

زمان کاشت باتوجه به طول روزودرجه حرارت خاک تعیین می شود.باتوجه به اینکه صفرفیزیولوژیک سویا14می باشد.حداقل درجه حرارت خاک درزمان کاشت باید15درجه سانتیگراد باشدودمای کمتراز15ویابیشتراز27درجه سانتیگراد برآن تاثیرمعکوس دارد.

دوره رشدنباتی سویابین40تا60روز می باشدواگرازسبزشدن تاگل کردن سویا کمتر از40روزباشدعملکردقابل توجهی نخواهدداشت واگردربهارارقام زودرس دیرکشت شونددوره رشدنباتی آنهاکوتاه مانده وتعدادمختصری گل وغلاف تولیدخواهندنمود.

سویابه صورت ردیفی وباوسایل مختلفی کشت می شود، مثل بذرپاش پنبه ، چغندقند،ذرت باصفحه مخصوص سویاویابذرکارسویاوبرای علوفه بابذرکارغلات نیزاین کاررا انجام می دهند.فاصله خطوط کشت هرچه کمترباشدامکان برداشت محصول زیادتربیشتر خواهد بودومعمولا بیشترواریته های سویا که درردیف های 25تا50سانتی متری کشت می شوند.

عملیات داشت درسویانیزمانند سایرمحصولات شامل آبیاری ، کوددادن ومبارزه باعوامل زیان آورمثل علف های هرز، آفات وبیماریهااست.

درنواحی مازندران وبعضب ازمناطق گرگان که میزان بارندگی وفاصله آنهامناسب است سویابه صورت دیم کشت می شودولی درسایرمناطق نیازبه آبیاری دارد.(500تا750میلیمتر)

سویادرمرحله جوانه زدن وسبزشدن به کمبودرطوبت وحتی زیادی رطوبت یااشباع خاک حساس است وحداکثرحساسیت آن به رطوبت ازمرحله تشکیل جوانه گل تااوایل دانه بندی استکه تنش رطوبتی دراین مرحله موجب ریزش گلها وسقط جنین می شود.معمولا اولین آبیاری بلافاصله بعدازکاشت ودومین ابیاری برای تسهیل سبزشدن بفاصله کمی بعد ازآن انجام می شودوآبیاری های بعدی بسته به رطوبت خاک وعوامل جوی است وباپیداشدن آثارزردی برگهافواصل آبیاری افزایش می یابد.

توصیه شده است که بلافاصله پس ازخروج گیاهچه ها یک آبیاری سخاوتمندانه برای یکبارانجام شود بطوریکه 60تا100ساتی مترخاک رامرطوب کند.

میزان محصول سویادرهکتاربستگی به نوع بذر، منطقه کشت ، شرایط آب وهوایی وروش کاشت ومراقبت های بعمل آمده دارد.درایران تاکنون حدود4000 کیلو درهکتارودرآمریکا6800کیلودرهکتاربرداشت شده است.

 

منبع : زراعت گیاهان صنعتی .محمدعلی رستگار