چهارمين سمينارملي
توسعه پايدارروش هاي آبياري تحت فشار
|
آخرین مهلت پذیرش اصل مقاله |
تاریخ : 30/04/1391 |
|
اعلام پذیرش اصل مقالات و اعلام اصلاحات مورد نیاز |
تاریخ : 15/05/1391 |
|
دریافت نسخه اصلاحی مقالات |
تاریخ : 30/05/1391 |
|
دریاقت پاور پوینت مقالات |
تاریخ : 01/07/1391 |
جنگل ابر شهرستان بسطام ؛
رویای راه رفتن روی ابرها/ با طبیعت هم نشین شوید
برای راه رفتن روی ابرها نیازی نیست حتما به آسمان بروی، در جنگل "ابر" آسمان به زمین می آید و ابرهایی که از قبل خبر نمیکنند هر وقت دلشان بخواهد میآیند و هر وقت هم که دلشان بخواهد میروند.
مجاورت دو ناحیه کم فشار و پرفشار یعنی دشت گرگان و منطقه ابر سبب شده هر وقت زمین انرژی میگیرد، ابرها جابهجا شوند.
جنگل ابر شهر نمونه گردشگری بسطام یکی از زیباترین و خوش آب و هواترین جنگلهای دنیاست که در 40 کیلومتری شمال شرقی بسطام در مسیر جاده آزادشهر قرار دارد که در آن می توانید هم نشینی خاطره انگیزی با طبیعت داشته باشید.
جنگل ابر پس از عبور از میان باغات باصفای بسطام و تحت تأثیر قرار گرفتن در فضای عرفانی قطبین عالم عرفان سلطانالعارفین بایزید بسطامی و شیخ ابوالحسن خرقانی که در 10 قرن پیش گفته است "هر که در این سرای درآید، نانش دهید و از ایمانش مپرسید" بر ورای رشته کوههای دوردست و در امتداد قله 4 هزار متری شاهوار ابرهایی را مشاهده میکنی که گویی در چنگالهای تیز کوه گرفتار آمدهاند و جنگل رویایی ابر را نوید میدهند.
این جنگل در مجاورت روستای ابر واقع شده و از آنجا که در اغلب مواقع فضای این جنگل را پوششی اقیانوسی از ابر فراگرفته، به این نام مشهور است.
جنگل ابر به باور بسیاری از گردشگران، زیباترین چشمانداز طبیعت ایران و جهان محسوب میشود و ارزش آن به عنوان بخشی از میراث طبیعی ایران زمین، هرگز کمتر از تخت جمشید و نقش جهان نیست.
جنگل ابر با ۳۵ هزار هکتار وسعت قسمتی از جنگلهای باستانی هیرکانی است.
جنگلهای هیرکانی یکی از منحصر به فردترین نوع جنگلها در دنیا هستند که همچون نوار سبزی بر شیبهای شمالی جبال البرز قرار گرفته و سواحل جنوبی دریای خزر را میپوشانند.
این ناحیه از حوالی آستارا در شمال غرب تا حوالی جنگل ابر در شرق ایران ادامه مییابد.
جنگلهای هیرکانی که از دوران ژوراسیک به جای ماندهاند،3.7میلیون هکتار پوشش جنگلی ایران را تشکیل میدادهاند که هم اکنون به 1.8میلیون هکتار تقلیل یافتهاند.
قدمت این جنگلها که جزو بقایای دوران سوم زمینشناسی هستند، از یک سو و وجود ۸۰ گونه گیاهان چوبی به همراه گونههای گیاهی بسیار نادری مانند راش، بلوط، توسکا، نارون، گیلاس وحشی، بارانک، سرخدار، نمدار و ... را نوید میدهند.
از سوی دیگر نشان میدهد که این اراضی میتوانند همچون موزه زندهای مورد استفاده قرار بگیرند و به طور کلی جنگل ابر به عنوان باریکترین قسمت از سلسله جبال البرز مرز میان بند بین دو اکوسیستم منطقه نیمه بیابانی و جنگلی است.
میتوان در جنگلهای این ناحیه درختان سوزنی برگ را در کنار درختان پهنبرگ مشاهده کرد و این امر در گونههای جانوری هم تاثیر گذاشته است.
میتوان گفت که ارتفاع زیاد جنگل از سطح دریا، پایین بودن درجه حرارت در فصل گرما و وجود چشمهسارهای فراوان و پوشش جنگلی متنوع از شاخصههای این جنگل است.
میزان نزولات جوی در این منطقه بین ۴۰۰ تا ۵۰۰ میلیمتر و متوسط حداکثر دما ۲۰ و حداقل دما شش درجه سانتیگراد است.
از سوی دیگر، جنگل ابر در محل تلاقی سه جریان اقلیمی اصلی غرب و جنوب آسیا، یعنی پرفشارهای سیبری "جریان خشک و سرد"، پرفشار جنب حاره "جریان گرم و بیابانزا" و زبانههای اطلس و مدیترانه "جریان معتدل و مرطوب" است.
ترکیب این اقالیم متفاوت و متضاد در یک منطقه کوچک جغرافیایی، در جهان کمنظیر است.
این ترکیب در میلیونها سال، ذره ذره و به زحمت توانسته زیستبومی بیافریند که غنای آن موجب شده در شمار ذخایر زیستی کره زمین قرار گیرد.
پارک ملی گلستان، زیستگاه کوچکترین پستاندار جهان "حشرهخوار کوچک" است، منطقه حفاظت شده خوارتوران با یوزپلنگ ایرانی و گورخرآسیایی و بعضی از کمنظیرترین گونههای جانوری جهان و پوشش گیاهی آن به عنوان بزرگترین منطقه حفاظت شده خاورمیانه مطرح است.
منطقه حفاظت شده خوشییلاق و منطقه شکار ممنوع تپال نیز در نزدیکی جنگل ابر واقع شدهاند که قدیمیترین جنگل جهان تلقی میشود؛ جنگلی که هر درخت آن حامل ۱۰ میلیون شناسه ژنتیک است و به واقع در زمینه علوم زیستی یک کتابخانه سبز است.
جنگل ابر زیاد از مرکز بسطام فاصله ندارد اما تقریباً همه چیزش با آن فرق دارد.
از شهر که فاصله میگیری، دشتهای وسیع با پوشش استپی میبینی، هر چه پیش میروی هوا خنکتر میشود، بوتههای بزرگ آویشن که پوشیده از گلهای سفید هستند، از دور غرق در برف به نظر میرسند.
دوردست پر از ابر است؛ کوهها و ابرها به هم پیچیدهاند به نحوی که ابرها روی شیشه، باران میشوند.
پیشتر که میروی درختها شروع میکنند به سبز شدن، یکی، دو تا، هزار تا. آنچه زیاد است، چنار است و بلوط و آنچه چشم به دنبال آن میگردد، اورس است.
اورس، درخت خاص منطقه ابر که مثل ابر روی زمین میخزد، نمیشود گفت مه غلیظ، در این جنگل، ابر گردا گرد تو را میپوشاند.
خنکی و طراوت و بوی خوشی همراه ابر روی صورتت مینشیند، ابرها بر گونه و چشم و مویت باران میشوند، بیشتر به دریایی میماند که بدون آبشش میشود در آن نفس کشید.
زمین پوشیده از گیاه است و درخت اما میشود جایی برای چادر زدن پیدا کرد. چشمه ترش مکانی مناسب است، غروب که میشود دیگر چشم چشم را نمیبیند، باید به چراغ قوه دست برد، ابرها چنان دیواری ساختهاند که وقتی نور میافتد، سایهات را مقابلت می بینی.
ابرها در حال جوششاند، انگار که زمین سماوری است بزرگ و جوش آمده، که بخار آب با فشار از آن بیرون میزند، سرد سرد است، انگار نه انگار که در آن زمان مردم تهران از گرما به خانههاشان پناه میبرند.
اگر بنا بر شبماندن در جنگل باشد، بهتر است سفر همراه با تورهای طبیعتگردی انجام شود و با توجه به سرمای شب باید کیسه خواب، لباس گرم و بادگیر به همراه داشت.
شب که به نیمه میرسد، ابرها کمکم کاسه کوزه خود را جمع میکنند، درههای اطراف خوب مشخص میشوند، حرکت همچنان ادامه دارد.
درهها از ابر پر و خالی میشوند، جوشش سریع ابرها جنگل ابر را به آزمایشگاه یک کیمیاگر شبیه کرده است، کم کم از آسمان هم چشم میپوشند.
آتش، باد، خاک و آب، شب را هم به عناصر چهارگانه می افزاییم؛ در جنگل ابر هیچ چیز کم نیست.
تا صبح بیدار ماندن میارزد برای اینکه تغییر رنگ زمین و آسمان را ببینی، هرچه میگذرد، نور بیشتر میپاشد و ابرها دورتر میروند.
آفتاب طلوع میکند که بگوید قانون زمین هنوز هم بر این سرزمین حاکم است، میخواهد به یاد بیاورد که در این سرزمین رویایی هم، شب روز میشود و روز شب، از پشت ابرها و کوهها میآید و میماند، طلوع که میشود پینهدوز باد، سوزن نگاهت را نخ میکند و به شرق میبرد.
روز مشخص میکند که جنگل ابر پر از تپه است، پوشش تپهها گاه تنک است و گاه انبوه.
وارد جنگلهای انبوه که میشوی، باور نمیکنی در استان سمنان هستی و باور نمیکنی که با کویر مرکزی و مناطق حفاظت شده خوارتوران یا آفریقای ایران و خوشییلاق فاصله چندانی نداری
در منطقه، چشمه فراوان است و در نزدیکی هر چشمه خانه کوچکی ساختهاند و گوسفند و بزها را برای مدتی نگهداری میکنند.
چوپانان از گلستان و روستاهای شمالی بسطام به اینجا میآیند، چوپانی در این بهشت زیبا چه عالمی دارد.
صبح زود بهترین زمان برای عکاسی است، مناظر اطراف با پوشش سراسر سبز و گاه رنگیاش وادارت میکند به بیشتر دیدن.
برای اسکان در خانههای روستایی هیچ مشکلی نیست و از مهماننوازی اهالی روستای زیبای ابر که در کنار جنگل آرمیده، بهره خواهی برد و اگر راهنما بخواهی و یا نان و آبی، حتماً تو را بر سفره ساده و بیریای خود مهمان میکنند.
چه آن کس که به درگاه باریتعالی به جان ارزد، البته بر خوان ایرانیان به نان ارزد و اگر بخواهی به جنگل رفته و شب در آنجا اقامت کنی، میتوانی از بلدهای محلی روستا بهره برده و در مناطق زیبای "سرتختها " و مناطقی همچون "تلکا تخته " و "تخته کمر قلعه چه " و یا چشمه "آب شاه پسند " اتراق نمایی.
همراه داشتن چادر مسافرتی و کیسه خواب و لباس گرم و بارانی و بادگیر هم الزامی است زیرا دمای هوا در شب بین دو تا پنج درجه در نوسان است و اگر پوشش و لباس مناسب نداشته باشی، خاطره شبی سرد را با خود به ارمغان خواهی برد.
آنچه مسلم است دیدن جنگل ابر بدون استفاده از راهنما و بلدهای محلی آنگونه که انتظار هست، لذتبخش نیست و صد البته اگر به عنوان یک طبیعتگرد به هرجای از مناطق زیبای ایران سفر کنی، به ویژه جنگل ابر باید اصول اکوتوریسم را که همان حفظ عرصههای طبیعی و بهرهگیری از توانمندی جوامع محلی و بومی است، را در سفر لحاظ کنی.
اگر چنین باشد ضمن آنکه به حفاظت و ماندگاری عرصهها و توسعه پایدار کمک کردهای، خود سفری به یاد ماندنی و خاطرهانگیز خواهی داشت.
بهتر است برنامه سفر به جنگل ابر را سه روزه تعریف کنیم تا بتوان ضمن طبیعتگردی و گلگشت در جنگل، بازدیدی از دیگر جاذبههای تاریخی و عرفانی بسطام به یاد ماندنی مانند مجموعه تاریخی بسطام و آرامگاه بایزید بسطامی و آرامگاه شیخ ابوالحسن خرقانی، مسجد جامع و روستاشهر تاریخی (ماسوله کویر ) و آبشار تنگه داستان مجن اختصاص داد.
وجود فرودگاه شاهرود و اماکن اقامتی مانند مهمانسرای جهانگردی بسطام این امکان را به وجود آورده تا خاطرهای رویایی در ذهنها بسپاریم.
به امید دیدار شما در جنگل ابر رویایی
آیا می دانید جمعیت زمین، در حال حاضر 7 میلیارد نفر است و این رقم تا سال 2025 به 9 میلیارد نفر خواهد رسید. و آیا می دانید هر کدام از ما روزانه 2 تا 4 لیتر آب می نوشد.
کره زمین منابع آب شیرین محدودی دارد. رشد جمعیت، توسعه شهرها، مصرف بی رویه و نادرست این منابع و... موضوعاتی است که نگرانی جامعه جهانی را در پی داشته است. به منظور بررسی ابعاد چند جانبه تأمین و نگهداری منابع آب شیرین هر سال روز جهانی آب مصادف با 22 مارس،3فروردین 1391 در سطح بین المللی برگزار می شود.
آئین های نوروزی در شهرستان شاهرود
نوروز ایرانیان که در آغاز فصل بهار جشن گرفته می شود پیام آور نو شدگی سال و آمدن گرما و مرگ زمستان و باززایی طبیعت و زمان خروج انسان از عالم خمودگی و پیوستن به طبیعت و شروع حیات اجتماعی دوباره در جامعه و کار دسته جمعی در بیرون از خانه و در مزرعه و باغ و بوستان است. دگرگونی طبیعت در گردش سال و نقش آن در زندگی اجتماعی و اقتصادی مردم واکنش هایی نمادین در فرهنگ رفتاری مردم پدید آورده، که در مجموعه ای از آئین ها و آداب و رسوم به هنگام نوروز نمایان می شوند.
خانه تکانی:
خانه تکانی و زدودن آلودگی ها و پلشتی ها از فضای خانه و کاشانه در آخر سال کهنه، مظهر و نمادی از پاکیزگی و مهیا نمودن فضای خانه برای شادابی و دور کردن سیاهی و مرگ و کهنگی است. بنای خانه تکانی نوروزی (نو ساختن و پاکیزه گرداندن) است. خانه تکانی یعنی مفهومی عمیق و فراتر از نظافت معمولی خانه و محیط زندگی. خانه تکانی ابتدا در هم ریختگی سپس نظم و نظافت است.
کدبانوی خانه معمولا ده روز مانده به آخر سال، مبادرت به نظافت و شستشوی دیوار خانه، اسباب و اثاثیه، پاکیزه و نو کردن جامه و ظروف و اشیای کهنه و تمیز کردن دیوارهای دود گرفته می کند. زدودن آلودگی و سیاهی ها و بیرون افکندن پلشتی ها از فضای خانه از رسم های کهن ایرانیان در روز های پایانی سال است.
زنان روستاها، قالی و قالیچه و گلیم را در آب رودخانه و چشمه ها می شویند. پرده ها، روتشکی، روبالشتی و رو طاقچه ای را عوض می کنند. در برخی از نقاط کوهستانی شهرستان شاهرود مانند شهر تاریخی مجن زنان دیوار اتاق ها و خانه را با گل مخصوص نقاشی می کنند. گل و گیاه در باغچه خانه می کارند و آنچه برای خانه نیاز باشد می خرند.
اهالی شاهرود به خانه تکانی در اصطلاح خانه درریزی گفته و بر این عقیده اند که اگر تار عنکبوت (کارتونو) در گوشه های دیوار و سقف خانه مشاهده شود باید آن را زدود چون که بد یمن است و برای اهل خانه فقر به دنبال دارد. در گذشته چند روز مانده به نوروز اهالی شاهرود کرسی را جمع می کردند و بر این عقیده بودند که در سال جدید نباید سیاهی (زغال) در اتاق باشد.
کاشت سبزه:
کاشتن دانه، غلات وحبوب در چند روز پیش از آمدن نوروز و نگریستن به رویش دانه ها ار آئین های کهن ایرانیان بوده است. سنت رویاندن سبزه در حال حاضر همچون گذشته در میان مردم وجود دارد و هر خانواده ده روز مانده به نوروز حبوباتی چون گندم، جو، عدس، ماش، نخود و سیر را درون بشقاب ها ریخته و سبز می کنند. برخی ها نیز تخم شاهی را بر روی کوزه های سفالی جهت سبز کردن می مالند. همچنین بعضی ها عقیده دارند که به تعداد افراد خانواده مشتی حبوب باید سبز کنند.
در بیارجمند زنان علاوه بر سبز کردن گندم و جو یک دسته علف سبز نیز درون کاسه می گذارند. اهالی شهر شاهرود رشد بیشتر هر یک از دانه های کاشته شده گندم و جو را در گردش سال مظهری از رشد خوب آن دانه در سال نو زراعی می پندارند. از این رو با کاشتن دانه ها و رویاندن و سبز کردن آنها آغاز دوباره کار کشت و زرع بر روی زمین و پروراندن دانه و گیاه را در سال نو تقدیس کرده و هم به دانه های کاشته برای زراعت تفال می زنند.
خانواده ها سبزه ها را تا سیزده نوروز سبز و شاداب نگاه داشته و در روز سیزده، سبزه ها را از خانه بیرون برده و به دشت وصحرا و یا رودخانه می اندازند.
یاد آور ی مردگان:
بزرگداشت و یاد آوری مردگان در آخرین روزهای پایانی سال بویژه در آخرین شب جمعه سال کهنه، از جمله آدابی است که در شهرستان شاهرود برگزار می گردد. دو روز مانده به اتمام سال کهنه را اهالی به نام علفه یا عرفه زنده ها و علفه یا عرفه مرده ها می دانند. در عرفه زنده ها زنان به نظافت و پاکیزگی منزل پرداخته و برای یکایک اعضای خانواده هدایایی تهیه کرده ودر این روز مبادرت به پخت آشی می نمایند. در عرفه مرده ها که آخرین روز از سال کهنه است زنان برای خیرات اموات خود طعامی چون حلوا و نان روغنی می پزند.
در شاهرود این روز را روز مردگان می پندارند و باور دارند که مردگان در این روز آزادند و از آسمان به زمین فرود می آیند تا آن روز را نزد اقوام خود باشند. بنابراین پندار مردم روز عرفه را به یاد آوری مردگان اختصاص داده اند و با تن تطهیر شده و جامه نو یا پاک به گورستان ها و بر سر گور در گذشتگان خود می روند. چراغ و شمع می افروزند و زیارت اهل قبور می خوانند. غروب همان روز برخی از اهالی روستاهایی چون منطقه خوارتوران و طرود بر اساس باوری بر روی بام خانه ها فانوس می گذارند. چراغ خانه را زودتر از معمول روشن می کنند و تا سپیده دم روز اول سال نو روشن نگه می دارند.
خرید لوازم و وسایل نوروزی:
چند روز مانده به نوروز هر خانواده با توجه به وسع مالی خود وسایل و لوازم نو و جدیدی برای اهل خانه خریداری می کنند. این وسایل شامل پوشاک و لوازم خانه می باشد. در سال نو هر خانواده ای سعی می کند تعدادی از وسایل قدیمی خانه که فرسوده شده را دور ریخته و وسیله ای جایگزین آن نماید. از جمله اساسی ترین و مهمترین وسایل شب عید، آجیل و مواد خوراکی است. نقل، آجیل، شیرینی، نان قندی، میوه، گوشت، سبزی، ماهی و غیره.
در گذشته بیشتر دیده می شد. پس از خانه تکانی و فارغ شدن از آن زنان نان روغنی، گولاچ، سمنو وقطاب می پزند.
گفتنی است که چند روز مانده به عید آن دسته از خانواده هایی که برای پسرشان نامزدی اختیار کرده اند هدایایی چون لباس، سمنو، طلا، پارچه، ماهی و ... موسوم به عیدانه می فرستند.
پخت سمنو:
از گذشته های دور تا به امروز این سنت دیرینه در بین مردم شهرهای مجن، شاهرود و روستاهای بسطام متداول می باشد. چند روز به سال نو زنان محل دور هم جمع شده و مبادرت به پخت سمنو می نمایند. بدین صورت که عصاره گندم را با مقداری آرد اضافه نموده و مدام هم می زنند تا ته نگیرد. در پایان کار سمنو را دم داده و اطراف دیگ را آب می پاشند. در کنار دیگ نماز خوانده و به ذکر دعا مشغول می شوند. بنابر باوری کهن معتقدند که اسامی مبارک ائمه بر روی سمنو می افتد.
پيك هاي نوروزي ؛
در روزهاي پاياني سال كهنه و چند روز پيش از نوروز و آغاز سال نو، پيام آوران بهار در خيابان ها، كوچه و گذرهاي محله هاي شهرها و روستاها گشته و با ترانه خواني و دست افشاني، بازي ونمايش، رفتن زمستان و آمدن بهار و نوروز را به مردم نويد مي دهند.
مراسم سالي نو و مالي نو؛
در قديم بيست روز مانده به نوروز يك گروه چهار يا پنج نفره از نوروزخوانان به شاهرود و بسطام آمده و اشعاري در وصف بهار، سال نو و نوروز مي خواندند. اين افراد جواناني در گروه سني 12 تا 17 سال بودند كه هرچه تعدادشان كمتر بود از مقدار هدايايي كه اهالي به آنان مي دادند بيشتر سهم مي بردند. ايشان در خيابان ها و كوچه ها گشته دَرِ يكي از خانه ها را زده و كلام خود را با اين اشعار آغاز مي كردند:
صد سلام و سي عليك صاحبخانه سلام عليك
سـلام مـن بگير عليـك از جــانب مُــلا بـــيگ
نـوروز نوسار آمــده گُـل در گلستان آمــده
مژده دهيد به دوستان نوروزنوسار آمـــــده
تك خوان با صداي بلند مي خواند و بقيه او را همراهي مي كردند. همچنين در ادامه و در وصف صاحبخانه مي خواندند:
اين خانه پُر از عسل خدا بدهد يك پسر
اسمش بذارين عبدالله بفرستينش دهملا
بخوان كلام الله نوروز نوسار آمده
گل در گلستان آمده
اگر صاحبخانه در را باز نمي كرد مجدداً بچه ها مي گفتند:
اي صاحبخانه جواب بده، يك شيشه پُرگلاب بده
و اگر باز هم صاحبخانه جواب و هدايايي به بچه ها نمي داد مي گفتند:
اين خانه پُر از ذغال صاحبخانه شود شِغال
نوروز نوسار آمده گُل در گلستان آمده
اگر صاحبخانه پول، گندم، جو، آرد، قند و يا كمي نقل به بچه ها مي داد تك خوان با صداي بلند مي گفت:
كربلائيش كُنن ــــ آمين
مكه اي اش كُنن ــــ آمين
براي اينكه صاحبخانه بچه ها را از خانه دور كند سطل آبي روي سرشان مي ريخت و نوروز خوانان متفرق مي شدند.
در كلاته خيج اين افراد ازچند روز مانده به سال نو اشعاري در وصف نوروز و صاحبخانه خوانده و هدايايي دريافت مي كردند. اين اشعار عبارت بوده از : سال نو، سال كهنه، اميد دارُم دَرِش بسته نُمانه. همچنين در قديم نوروز خوانان شهر دامغان به دهات و روستاهاي همجوار مانند دهملا رفته و چنين مي خواندند:
َاندي مَزَن هِناله ماه هم مي آيه قبله
دوري مَچين دودانه سرش واهه مرغانه
يكيش اگه كَمه كدبانو را چه غمه
كدبانو هنر داره سالي يك پسر داره
اسم پسرش كنيد عبدالله بفرستينش دهملا
بخوانه قل هو الله اي نو بهار مبارك
اي لاله زار مبارك
عيد آمد و عيد آمد نوروز سلطان آمد
با شاد و خندان آمد
****
رفيق جان بنده لبات گرفته خنده
شعر خوان مكن شرمنده كيف در بيار ميدون
بده انعام شعر خون دادي به ما پنج قِران
هنوز دين محمد برقرارِ علي در خدمت پروردگارِ
اي نوبهار مبارك
اي لاله زار مبارك
صاحبخانه با شنيدن اين اشعار پول، گندم، ميوه، قند و يا كمي آرد به آنان مي داد./.
